Israël vraagt niet om hardheid, wel om duidelijkheid

“Het raakt me om te horen dat in verschillende media nu het beeld is ontstaan alsof we niet geluisterd hebben.” Daarmee is de toon van Kees van Ekris, de scriba van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), op de vraag van de Palestijnse dominee Munther Isaac (lees zijn artikel hier) gezet. Wat Van Ekris raakt, is dat mensen nu misschien een negatief beeld van de PKN hebben. Raakt het hem ook dat Isaac spreekt van ‘fundamenteel moreel falen’ en dat Europese christenen volgens Isaac niet in staat zijn hun racisme tegenover Palestijnen onder ogen te zien?

In zijn reactie schrijft Van Ekris dat het zijn inzet is vijandbeelden en een simplistisch narratief van goed en fout te doorbreken. We vrezen dat de reactie van Van Ekris laat zien hoezeer Isaac gelijk heeft: de PKN luistert niet. De scriba verschuift de discussie opnieuw van de werkelijkheid van genocide, geweld, bezetting en vernietiging, naar de manier waarop we hierover in gesprek zouden moeten met elkaar.

Van Ekris erkent aan het begin van zijn brief dat er sprake is van asymmetrie, zoals hij dat ook in zijn eerder brief van oktober 2025 deed. Maar het punt is: dat raakt telkens weer op een zijspoor. Verderop schetst Van Ekris de situatie als tragisch en complex. ‘Leidend is niet de taal van rechtvaardigheid, maar een vocabulaire van relatie, verbondenheid en complexiteit’, schreef Isaac al. In Trouw zei Isaac daarover: ‘Ze bekijken ons door de lens van sympathie en humanitaire betrokkenheid – ze voelen met ons mee, zeggen ze, ervaren ons lijden, ze hebben medelijden met ons. Nou, we zitten niet te wachten op hun medeleven’. Het politieke systeem van overheersing, die eerder benoemde asymmetrie, is niet afwezig, maar staat zeker niet centraal en leidt niet tot een analyse.

Van Ekris’ beroep op complexiteit staat heldere taal in de weg. Ja, zeker, zowel Palestijnen als Israëliërs (overigens spreekt Van Ekris opnieuw over ‘Joden’) zijn bang. Van Ekris stelt dat we bij ‘de angst en de haat moeten komen om een beweging te maken die het geweld stopt en hopelijk enige toenadering en verandering creëert’, dat de inzet moet zijn ‘to change the conversation’.

Met die focus op angst en het belang van een volwassen gesprek depolitiseert Van Ekris het gesprek. In plaats van te spreken over noodzakelijke en concrete stappen om de staat Israël en diens bondgenoten te stoppen, en om verantwoordelijkheid te nemen voor onze eigen medeplichtigheid, zegt Van Ekris: je moet elkaar met empathie benaderen, vijandbeelden doorbreken, bidden. Maar moeten we het niet hebben over de structurele context van bezetting, apartheid en etnische zuivering? Moeten we het niet hebben over de ideologie van het zionisme, en over de manier waarop wij daarbij betrokken zijn, onder meer door het christelijk zionisme?

Hardheid in gesprekken leidt tot niets, aldus Van Ekris. De boodschap van ds. Isaac in het Trouw-interview is hard tegen onrecht en helder over de noodzaak verantwoordelijkheid te nemen: “Kerken moeten hun regeringen ter verantwoording roepen en op sancties tegen Israël aandringen. Doen ze dat niet, dan steunen ze Israël.” Naar onze mening is die helderheid meer dan noodzakelijk, en precies wat ontbreekt bij de PKN. Jarenlang hebben Palestijnse theologen en christenen geprobeerd tot Westerse christenen door te dringen zonder dat ze zich al te oncomfortabel zouden voelen. Dat heeft tot weinig geleid. Bovendien: in een volwassen gesprek moet ruimte zijn voor oncomfortabele gevoelens. Na meer dan tachtig jaar onrecht, na tientallen jaren gesprek en uitwisseling, na bijna tweeëneenhalf jaar genocide, trekt ds. Isaac een streep: zo kan het niet verder. De reactie van Van Ekris, die zich focust op hoe een gesprek volgens hem zou moeten worden gevoerd, laat helaas zien dat de PKN niet luistert naar Palestijnse christenen.

In november 2025 verscheen er een tweede Palestijns Kairosdocument. Daarin schrijven Palestijnse christenen: “Echte oplossingen beginnen bij het ontmantelen van onderdrukkende, racistische systemen. Alleen dan kunnen we spreken van een nieuwe horizon waarvan we dromen en naar verlangen – een horizon waarin we gezamenlijk op ons land blijven, met iedereen die er woont, op basis van rechtvaardigheid, gelijkheid en gelijke rechten, vrij van suprematie en overheersing.”

Als Van Ekris echt zou luisteren, zou hij beginnen bij die politieke realiteit, niet bij de toon van het gesprek. De reactie van Van Ekris laat zien dat de rode lijn demonstratie op 20 maart bij de PKN nog altijd nodig is. Sta op, doe recht, luister echt.