De Rode Lijn-demo bij de PKN maakte glashelder: de PKN moet nu eindelijk kiezen

Door Janneke Stegeman

Vorige week sprak Mariecke van den Berg haar oratie met de titel Kapot saai. Een theologie van verveling als belichaamd verzet' uit.

Ze zei toen: waar het mij ten diepste om gaat: dingen die kapot saai zijn. Saai omdat ze kapot zijn.

Ik moest denken aan jarenlange uitwisseling met opeenvolgde scriba’s over Palestina en Israël. Decennia lang, gevoerd door tientallen mensen, van wie sommigen niet meer onder ons zijn. In die uitwisseling zit iets kapot saais. Dat is niet omdat de scriba’s en anderen geen leuke en inspirerende mensen zouden zijn, dat is omdat we klem zitten in onze theologie. Dus lopen we steeds dezelfde weggetjes af: enerzijds, maar ook anderzijds. Steeds dezelfde argumenten, waar wij dan ook weer dezelfde argumenten tegenover zetten. Zeker, er beweegt wel iets, maar tergend traag, en ook als de kerk een woord als ‘asymmetrie’ gebruikt, of ‘bezetting’, of zelfs ‘genocidaal geweld’, telkens veert ze toch weer terug naar ‘beide zijden’, ‘relatie’ en ‘complexiteit’.

Dat is kapot saai. Omdat de theologie kapot is. Omdat, zoals Munther Isaac zegt, de kerk haar racisme ten opzichte van Palestijnen niet onder ogen kan en wil zien.

Telkens is er weer een nieuwe uitweg met behulp waarvan de PKN zich als luisterend oor kan opstellen, als tussen de twee partijen staand. De meest recente vinding: to change conversations, ‘people with moral courage have to stand against the people with the pitchforks’. De mensen met de hooivorken, dat zijn volgens de PKN de mensen die heel duidelijk een kant kiezen.

En zo wordt de scherpte die in potentie uitgaat van een woord als ‘asymmetrie’ meteen weer onschadelijk gemaakt. Zo wordt er wel gesproken over bezetting en genocidaal geweld, maar leidt het nooit tot daden, tot een positie, blijft het zonder enige consequentie.

Als de PKN asymmetrie serieus neemt, 80 jaar etnische zuivering serieus neemt, alle deskundigen die van genocide spreken serieus neemt, dan moet dat leiden tot concrete solidariteit. Tot een veroordeling van genocide. Tot een oproep tot vreedzaam verzet in de vorm van boycot en sancties. Als we onze medeplichtigheid niet erkennen, blijven we ronddraaien in hetzelfde kringetje, en dat is niet alleen kapot saai, het is ook kapot gewelddadig.

‘Het heeft geen zin om onvruchtbare, harde gesprekken te voeren die tot niets leiden dan tot verdere verharding’, schrijft de scriba. ‘We moeten bij de angst en de haat komen.’ Wij pleiten niet voor hardheid, maar wel voor duidelijkheid. En dat pleidooi voeren we al heel lang. Al heel lang zeggen we: ja, er is haat en angst, natuurlijk, na decennia geweld, decennia Palestijnse en Israëlische slachtoffers. Maar dat zijn gevolgen, dat is niet de oorzaak. De oorzaak is de Israëlische politiek van bezetting en etnische zuivering, uitmondend in genocide, mede mogelijk gemaakt door Westerse steun en koloniaal christelijk wereldbeeld dat ook binnen onze kerk wordt gesteund. Je hoeft vandaag niet ver te kijken om dat te zien.

Gaza moet leiden tot gevaarlijke vragen aan onszelf. Wij staan niet buiten het geweld, we zijn ermee verbonden vanwege een lange geschiedenis van witte christelijke suprematie, die zich uitte in racisme, in antisemitisme, en nu, heel nadrukkelijk in racisme ten opzichte van moslims en iedereen die als moslim wordt gezien.

Gister was glashelder dat de kerk moet kiezen. Degenen binnen de PKN die vinden dat de kerk 'op grond van de Bijbel voluit achter het volk en het land Israël moet staan' waren met tientallen aanwezig. Bijna de hele demonstratie lang joelden, zongen en schreeuwden ze door ons heen. Sybrand schreef: 'zij denken bij het woord "Israël" niet aan een morele gemeenschap van mensen die worstelen om humaan te zijn en humane daden te verrichten. Zij denken bij dat woord aan de staat, aan de legermacht, aan de overmacht van Netanyahu en zijn kliek.

"Onze God is machtig", waaide het meer dan eens over het parkeerterrein. En "Hij zal zich wreken op de vijanden van (de staat) Israël!" "Groot is onze God!" zongen ze, steeds harder. Steeds valser.'

Zeg het maar: veroordelen jullie de racistische theologie van christelijk zionisme? luisteren jullie naar Yuval Gal, Jaap Hamburger (hun bijdragen volgen) en andere anti-zionistische joden? durven jullie te kiezen voor concrete solidariteit?